1-тӥ куарусён — Григориан дырпусъя — арлэн 244-тӥ нуналыз (касьян аре — 245-тӥез). Ар пумозь 121 нунал кылемын.
☀️ Ижкарын Шунды 5 час 28 минутэ ӝужа, пуксе 19 час 25 минутэ. Югыт нуналлэн кыстӥськемез 🕒 13 час 56 минут.
🌖 Синӥсь Толэзь (будэмез 18.84 нунал).
Нунал тодметъёс
- Пекла Гордкушман октӥсь (ӟуч: Фёкла Свёкольница). Туннэ нуналысен гордкушманэз но ӵужкушманэз бичаны кутско. Нош допетровской вакытэ та нуналэ Выль арез пусйылӥллям. Куд-ог гуртъёсын та нуналэ ньыль арес тырмем пияшъёсты нырысьсэ вал вылэ пуктыло вылэм.
- Инбам чылкыт ке ― куазь шулдыр но салкым луоз.
- Ӵукна нап бус вӧлскемын ке ― толалтэ лымы трос усёз.
- Туннэ куазь кӧс ке ― бер толмоз.
Нимнуналзэс пусъё
- Aндpeй, Тимoфeй, Никoлaй, Aгaпий, Фёкла.
Глазысь Педагогикая кун институт
Ижысь Гурт возёсъя кун академия
Праздникъёс но буре ваён нуналъёс
Йӧскалык праздникъёс
Тумошо праздникъёс
- Сӥзьыллэн вордӥськем нуналыз.
- Байкал тылэн нуналыз.
- Сериал учкыны яратӥсьёслэн нуналзы.
- Гожтэт гожъянлэн дунневыл нуналыз.
- Япон дельфинъёслэн нуналзы.
Луэм учыръёс
Удмуртиын
- 1846 — Глазовысь духовной училище усьтӥськиз, нырысетӥ дышетскисьёсыз 107 кузя вал. Туннэ улыно-вылыно из юртын интыяське Глазкарысь В. Г. Короленко нимо инженерно-педагогической университет. Со историысь но лулчеберетысь улосэн утёно синпелет луэ.
- 1930 — Ижысь пыӵалтӥрлык но андан ӵыжатон заводъёс бордын ужась ВТУЗ-комбинат усьтӥськиз — Ижысь нырысетӥез вылӥ дышетон инты, со станокъёс лэсьтон, тӥрлык поттон, корт ӵыжатон удысъёсысь промышленностен кивалтон вылысь вылӥ квалификациен кадръёсты дасялляз. Ар ортчыса пытсаськиз ке но, солэн инъетэз вылын Ижысь медициная кун академия но Ижысь М. Т. Калашников нимо техникая кун университет кылдӥзы.
- 2003 — Ижысь циркез сиё-дано усьтон ужрад ортчиз, нырысетӥ учкисьёсыз нырысетӥ классэ вамыштэм пиналъёс луизы, соосты выль дышетскон арен но Тодон-валан нуналэн Удмурт Элькунлэн Президентэз А. А. Волков ӟечкылаз. Выль цирк комплекс 1749 интылы чакламын, туала югдытон но акустикая тӥрлыкен узырмытэмын.
- 1920 — Глазкарын усьтӥзы художественной студиез но калык университетэз.
- 1930 — Ижын ваньмыз понна огъя начальной дышетон кутскемын.
- 1936
- Удмурт Элькунысьь калык устолыкъя юрт ужаны кутскиз.
- УАССР-ысь СНК бордын устолыкъёсъя кивалтоннилэн удмурт кун хорез кылдытэмын.
- кылдытэмын кырӟанъя но эктонъя «Италмас» ансамбль.
- 1939 — Глазкарын дышетӥсьёслы институт усьтэмын, 1952-тӥ арысен — Глазысь В. Г. Короленко нимо педагогикая кун институт.
- 1950 — Ижысь Жданов, Октябрь, Первомай но Пастухов ёросъёсын санэпидстанциос усьтӥзы.
- 1952 — Глазысь педагогикая кун институтын кылъя но литературая факультет но физико-математической факультет усьтӥськиз.
- 1954 — Ижын гурт возёсъя институт усьтэмын, 1995-тӥ арысен — Ижысь гурт возёсъя кун академия луиз.
- 1957 — Сарапулысь педагогикая училищеын крезьгуръя ёзэтэз ужаны кутскиз.
- 1962 — Пичи Пурга ёросын нылпиослы крезьгуръя школа усьтэмын.
- 1963 — Глаз ёросысь Пониноын анайтэм-атайтэм нылпиослы школа-интернат усьтэмын.
- 1969 — Ижын нылпиослы крезьгуръя 4-тӥ номеро школа усьтэмын.
- 1970 — Ижын крезьгуръя 5-тӥ номеро школа усьтэмын.
- 1972 — Дэри черкогуртын крезьгуръя школа усьтӥськиз.
- 1976 — Уваын художественной школа усьтэмын.
- 1990 — Кизнерысь анай-атайтэм нылпиослы школа-интернат Кизнерысь нылпиосты утён-вордон коркалы пӧрмытэмын.
- 1993 — Кизнерын 30-тӥ номеро ӧнерлыко училище усьтэмын.
- 2002 — Кизнер ёросысь Ӟуч Коса гуртын школа усьтэмын.
- 2025 — Москваысь кун университет но Финансовой университет Россиын нырысьсэ мерлыко архитектурая магистерской программаос усьтӥзы. Кылдытэмын «Мерлыко архитектор» ужудыс.
Россиын но дуннеын
Россиысь наукаосъя академилэн лыдӟиськонниез
- 1492 — та арысен Муско Собор Ӟуч кунын [ӟуч] (удм. арлэсь кутсконзэ 1-тӥ южтолэзьысен 1-тӥ куарусёнэ выжтӥз.
- 1581 — Ермак Сибирез киултон понна, 840 муртлэсь арми люказ.
- 1714 — Петербургын Пётр I косэмъя усьтӥськиз Россиысь нырысетӥез кун лыдӟиськонни, али — Россиысь наукаосъя академилэн лыдӟиськонниез [ӟуч] (удм..
- 1923 — Кантоын быдӟым музъем зурканэн сэрен трос сю сюрс японецъёс бырыны шедизы.
- 1939 — Немец армия, Кыкетӥ дунне ожез кутскыса, Польшае пыриз.
- 1951 — Лондонын усьтэмын Европаысь нырысетӥез супермаркет.
- 1953 — Москваын Ленин гурезьын [ӟуч] (удм. Кун университетлэн (МГУ) ӝужыт юртэз усьтэмын.
- 1969 — Ливиын аль-Фатех революция кутскиз.
- 1973 — Ленин мавзолейын теракт луиз.
- 2002 — РТР телеканал «Россия» шуыса нимаськыны кутскиз.
- 2004 — террористъёс Бесланысь 1-тӥ номеро школаез киултӥзы.
- 2012 — Россиын кужымлыко луиз «Нылпиосты тазалыксэс лябомытӥсь иворъёслэсь утён сярысь» федерал Кат.
Вордӥськизы
Удмуртиысь тодмо муртъёс
- 1923 — Евгений Афонин, Удмуртиысь журналист но публицист.
- 1931 — Семён Самсонов, тодмо удмурт прозаик.
- 1948 — Татьяна Карпова (Семёнова), Можга вуриськон фабрикаысь вуриськись-мотористка, СССР-ысь кун премилэн лауреатэз.
- 1955 — Виктор Овчинников, Удмуртиысь суредась, профессор.
- 1959 — Фомин Пётр Матвеевич — росси кун ужась но политик, генерал-майор. Россиысь МЧС-лэн Удмурт Элькунъя Валтӥсь управлениезлэн кивалтӥсез (2008—2020). Удмурт Элькунысь Кун Кенешысь депутат. Техника наукаосъя кандидат, Удмуртиысь аварийно-спасательной службаысь дано ужась.
Россиысь но дуннеысь тодмо муртъёс
- 1855 (яке 1856) — Иннокентий Анненский (кул. 1909), ӟуч кылбурчи, драматург, критик, кылысь кылэ берыктӥсь.
- 1875 — Эдгар Берроуз, американ гожъяськись, Тарзан сярысь романъёслэн авторзы.
- 1958 — Сергей Гармаш, Россиысь актёр.
- 1974 — Ренарс Кауперс, Латвиысь «Brainstorm» группаысь кырӟась.
Кулӥзы
Удмуртиысь тодмо муртъёс
Россиысь но дуннеысь тодмо муртъёс
- 1715 — Людовик XIV, Франциысь король (1643—1715).
- 1910 — Александр Зайцев, ӟуч химик-органик.