Вуж Мултан (музей)

Википедиысь материал
Вуж Мултан
Музей Вуж Мултан.jpg
Кылдытэмын 1996
Адресэз Кизнер ёрос, Короленко черкогурт, Короленко нимо ульча, 19-тӥ юрт
Кивалтӥсез Варламова Галина Анатольевна

Вуж Мулта́н (ӟуч: Ста́рый Мулта́н) — Удмуртиысь Кизнер ёросысь Короленко гуртысь музей, со Кизнерысь шаертодонъя музейлэн ёзэз луэ. Мултан ужлы но ӟуч гожъяськисьлы, курбон сётэмзы понна янгыше уськытэм удмуртъёс пала дурбасьтэм Владимир Короленколы сӥземын.

Историез

Короленко (удм. Вуж Мултан) гуртын (1939-тӥ арозь — Вуж Мултан) музей кылдытон уж борды 1962-тӥ арын басьтӥськизы. Соку Короленко школалэн директорез А. И. Бобков но историяя дышетӥсь М. Н. Андрианова гурт историенызы герӟаськем экспонатъёсты люканы ӧдъязы. 1968-тӥ арын Андриянова вить дышетскисьёсын ӵош Владимир Короленколэн вордскем палъёсаз Полтава улосэ вуылӥз. Соос отысь писательлэсь туспуктэмъёссэ вайизы, соослэсь стендъёс лэсьтӥзы, озьы ик шайгу вылысьтыз одӥг кырым сюйзэ вуттӥзы, сое 1956-тӥ арын черкогуртысь валтӥсь ульчае юнматэм Короленколэн бюстэз котыре пазьгизы[1][2][3].

XIX даур пумын Вуж Мултан гуртысь удмурт крестьянъёсты адямиез курбон сётэмзы понна янгыше уськытӥзы[4]. Суд 4 ар кыстӥськиз но Короленколэн уже пыриськеменыз сэрен быдэс дуннелы тодмо луиз. Аспал эшсэс вием мултанъёс шонере поттэмын вал[1].

Мултан ужлы 100 ар тырмонлы, 1996-тӥ арын, черкогуртын музей сярысь усьтыны огкылысь вуизы, со Кизнерысь шаертодонъя музейлэн ёзэз луиз, сое «Вуж Мултан» нимазы. Музейлы шуыса Василий Кузнецовлэсь — судын огзэ янгыше уськытэм муртлэсь — юртъерзэ висъязы. 1990-тӥ аръёсы корка куашкан калэ вуиз, улыны кирпичлэсь ӝутэм нырысетӥ этажез гинэ на яралляз. Соку кыкетӥ этажзэ кесязы но интыяз выльзэ ӝутӥзы, озьы ик бордаз корказь но кенос — вашкала крестьян юртъерысь шунтӥськисьтэм люкетсэ — пуктӥзы[1]. Выль музей азьын гранитлэсь стелаен синпелет юнматӥзы, со вылын гожтэмын: «Та корка 1895-тӥ арын 5-тӥ коньывуонэ дугдылӥз дано писатель В. Г. Короленко, мултанъёсты шонере поттонын бадӟым уж лэсьтэм мурт»[1].

Музейлэн нырысетӥ директорез мерлыко амалэн Мария Андрианова вал, со ужъюртэн 23 ар ӵоже кивалтӥз[2].

Музей усьтэм но Короленко дугдылэм юрт улосэн утёно лулчеберетысь объектъёс  [ӟуч] пӧлы пыртэмын[3][4].

Экспозициосыз

«Вуж Мултан» музейын 800-лэсь ятыр экспонатъёс возьматэмын[3][4].

Музейлэн нырысетӥ этажаз Мултан ужлы но та ужын Владимир Короленколэн интыезлы сӥзем экспонатъёс поттэмын. Куноос писательлэсь арбериоссэ, туспуктэмъёссэ но солэсь бадӟым суд процессъя материалъёссэ адӟыны быгато. Вань та экспонатъёсты Вуж Мултанэ Полтаваысь Короленколэн музеез сётӥз[4]. Озьы ик нырысетӥ этажын писательлэн удмурт художникен Алексей Холмогоровен суредам портретэз поттэмын[1]. Пичигес экспозиция гуртлэн историеныз, нимо-дано аспал эшъёсынызы но Быдӟым Атыкай оже пыриськемъёсын тодматэ[3].

Кыкетӥ этажын удмурт калыклэн улэм-вылэменыз тодматӥсь экспозиция интыямын. Музейын ужасьёс вашкала удмурт коркалэсь пушсэ адӟытыны тыршизы. Пырон дорын сандык пуктэмын, сэргын — топчан (пулэсь валес), борддоръёс кузя — ӟусъёс, шораз ик — самоварен ӝӧк, пукон но мукетыз. Кеносын юртъерын кутӥськись вашкала тӥрлык, посуда, дӥсь утиське[1][4].

Валэктонъёс

  1. 1 2 3 4 5 6 Музей, как благодарность удмуртов за помощь писателя [ӟуч], Хранителиродины.рф. Эскеремын: 17 гудырикошконэ 2025 арын.
  2. 1 2 Навечно связана с "Вуж Мултаном" [ӟуч], Новая жизнь. Эскеремын: 17 гудырикошконэ 2025 арын.
  3. 1 2 3 4 Музей имени В. Г. Короленко «Вуж Мултан» [ӟуч], visitudmurtia.org. Эскеремын: 17 гудырикошконэ 2025 арын.
  4. 1 2 3 4 5 Марина Орехова. Парк «Дикий», Простокашино, Абатские пещеры – куда съездить в Удмуртии на запад от Ижевска [ӟуч], izhlife.ru. Эскеремын: 17 гудырикошконэ 2025 арын.

Чӧлсконъёс