Глазовысь шаертодонъя музей
РФ Лулчеберетъя министерство

| Глазовысь шаертодонъя музей | |
|---|---|
| | |
| Кылдытэмын |
1918-тӥ арын гудырикошконэ[1] |
| Интыяськемын |
|
| Адресэз |
|
| Кивалтӥсез | Сунгурова Елена Владимировна |
| Сайтэз | glazovmuseum.ru |
| Россилэн лулчеберето кылёс лэсьтосъёсыз улос инлыкен рег. № 181610539700005 (ЕГРОКН) |
Глазовысь шаертодонъя музей (ӟуч: Глазовский краеведческий музей) — Глазкарын интыяськем шаертодонъя музей[2].
Историез
1918-тӥ арын гудырикошконэ музей кылдытэмын вал. 1920-тӥ арын 6-тӥ шуркынмонэ Глазов уездысь калыкез дышетон ёзэт бордын А. И. Ежова кивалтэм улсын музей, экскурсиос но адӟытонъёс радъян ужпумъёсъя ёзэт усьтӥськиз[1]. 1922-тӥ арозь ёзэт Калыкез дышетон ёзлэн юртаз, туала К. Маркслэн но Сибирской ульчаослэн сэрегазы интыяськем азьвыл карысь прокурорлэн М. С. Мешковлэн корказ ужалляз. Али юрт куашкатэмын ни[3][2].
А. И. Ежовалэн экспедициосысьтыз удмурт, чуваш, бигер йӧскалык дӥськут, пужыятӥськемъёс, чеберъяськон арбериос ваемын вал. Музейлэн фондъёсыз озьы ик Уралысь но Приуральеысь минералъёсын узырмизы. Кун музей фондысь картинаос, художествоя фарфор, уксё висъяськиз. Интыысь люкам материалъёс вылын ужъя ёз кылдытэмын вал, отын киужъёс, промышленность возьматӥськизы, озьы ик улон-вылонын кутӥськись арбериосын, ужан тӥрлыкъёсын но йӧскалык дӥськутъёсын ёзэт тыршиз[3][2].
1925-тӥ арын толшоре Глазовысь исполкомлэн пуктэтэзъя адӟытонъёсъя ёз интыысь шаертодонъя музейлы пӧрмытэмын вал, кивалтӥсе А. И. Наговицынаез юнматӥзы. Музей карысь В. Г. Короленко нимо шор библиотекалэн огаз висъетаз ужалляз. 1929-тӥ арысен 1934-тӥ арозь музей Свободалэн площадьысьтыз Тимофеевъёслэн — Смагинъёслэн азьвыл юртъерзылэн сигаз интыяськылӥз но ялан ужась экспозициос ӧз радъялля[4]. 1934-тӥ арын музей Вотской лулчеберетъя юртын (бератаз — Лулчеберетъя ёрос юрт, Первомайской ульча, 33) огаз этажаз ӧсъёссэ вӧлъяз. 1937-тӥ—1938-тӥ аръёсы «Удмуртия капитализм вакытэ» но «Удмуртия социализмез пуктон вакытэ» экспозициос ужаллязы[1].
1941-тӥ арын юртэз госпитальлы сётӥзы, фондъёсты складэ выжтӥзы. Быдӟым Атыкай ож вакытэ райисполкомлэн складаз утиськись вань музей экспонатъёс ыштэмын вал[1][4].
1946-тӥ—1949-тӥ аръёсы музеен кивалтӥсь А. К. Ившин экспозициосты выльысь люказ-кылдытӥз. 1947-тӥ арын куартолэзе музей Глазов ёросысь шаертодонъя музей сямен мерлыко инлыкен ужаны ӧдъяз. 1949-тӥ арын музейлы азьвыл интыысьтыз, Лулчеберетъя ёрос юртын, улӥ этажзэ висъязы. 1952-тӥ арын музей Свободалэн площадьысьтыз Преображенской соборлэн юртаз выжиз[1][4].
1954-тӥ арын РСФСР-ысь Министръёслэн Кенешсылэн пуктэтэзъя музей быдтэмын вал, экспонатъёссэ но ваньбурзэ Ижкарысь элькун музейлы сётӥзы. 1962-тӥ арын музей нош ик мерлыко инлыкен шаертодонъя калык музей сямен кылдытэмын вал, сое 1963-тӥ арын 2-тӥ пӧсьтолэзе сиё-дано усьтон ужрад ортчиз[2].
1968-тӥ арын Глазовысь калык музей Удмурт Элькунысь шаертодонъя музейлэн ёзэз луиз[1]. 1983-тӥ арысен 1985-тӥ арозь музеен шаерчи М. И. Буня кивалтӥз, солэн тыршеменыз 1984-тӥ арын музейлы Пионеръёслэн юртысьтыз оглюкетсэ висъязы (азьвыл Александровской нылкышно гимназилэн юртэз), музей али но татын интыяське[5]. 1985-тӥ арын Удмурт Элькунысь шаертодонъя музейлэн Глазовысь ёзэзлы кивалтӥсе О. Н. Коробейникова юнматэмын вал[2].
1992-тӥ арын музей Глазовысь историяя но шаертодонъя музей нимын нимаз ужась ужъюрт луиз[2]. 1993-тӥ арын солэн ёзэтэз усьтӥськиз — усьтэм инбам улын «Иднакар» музей, таиз 2000-тӥ арын нимаз музейлы висъяськиз[1].
1999-тӥ арын куарусёнысен 2014-тӥ арын пӧсьтолэзёзь музеен Н. Н. Кислова кивалтӥз. 2003-тӥ арын музейлэн коллективез карысь Данъян пул вылэ пыртэмын вал. 2011-тӥ арын музейлы туала нимзэ сётӥзы — «Глазовысь шаертодонъя музей» бюджет чотын ужась лулчеберетъя муниципал ужъюрт[2][1].
Тодметъёсыз
Музейлэн экспозициосъя но адӟытонъёсъя площадезлэн быдӟалаез 319,8 м², утиськись фондъёслэн — 130,3 м². 2012-тӥ арын 1-тӥ январьлы ивортонъёсъя, музейлэн валтӥсь фондаз 29 603 утёно единица лыдъяське[1].
Музейын экспозициосъя 7 залъёсыз[2][1]:
- Ивортодэт центрлэн «Дунне но Адями» эскерон экспозициез;
- «Иднакар — удмуртъёслэн вашкала городищезы»;
- «Глазкар но Глазов уезд»;
- «Мыным оскем Глазкарын…» (П. Ф. Чайковский городничийлэн улонэзлы но службаезлы сӥземын);
- «Театр мыным улон кузьмаз…» литературая но крезьгуръя кунокуа (О. Л. Книппер-Чеховалэн творчествоезлы сӥземын);
- «Усточиослэн карзы» адӟытон-вузкарон;
- Адӟытон зал.
Галерея
- Музейлэн экспозициосыз
Валэктонъёс
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Загребин, 2012, с. 313.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Муниципальное бюджетное учреждение культуры "Глазовский краеведческий музей" [ӟуч] Госкаталог.РФ. Эскеремын 26.08.2025 арын
- ↑ 1 2 Сафонова, Ившина, Лукина, 2003, с. 255.
- ↑ 1 2 3 Сафонова, Ившина, Лукина, 2003, с. 256.
- ↑ Сафонова, Ившина, Лукина, 2003, с. 257.
Литература
- Удмуртская Республика : Культура и искусство : Энциклопедия / гл. ред. А. Е. Загребин. — Ижевск : Удмуртский институт истории, языка и литературы УрО РАН, 2012. — 540 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-901304-62-4.
- Сафонова Т. В., Ившина М. В., Лукина Н. В. История города Глазова. Вехи XX века: Учебное пособие. — Глазов: МУП «Глазовская типография», 2003. — 516 с. — 2000 экз. — ISBN 5-86886-026-x.
Чӧлсконъёс
