Бесерман кыллэн но гожъяськетлэн нуналыз

Википедиысь материал
Бесерман кыллэн но гожъяськетлэн нуналыз
Бесерман калык.jpg
Типез Удмуртиын пусйиськись нунал
Валатонэз Бесерман кылэз, историез но лулчеберетэз азинтон
Пусъё Бесерман калык
Дырыз 21-тӥ коньывуонэ
Пусъён ужрадъёс бесерман калыклэн историеныз, лулчеберетэныз но гожъяськетэныз тодматон ужрадъёс
Герӟаськемын Бесерман кылын гожтэм нырысетӥ книгалэн потэм нуналыныз

Бесерман кыллэн но гожъяськетлэн нуналыз (ӟуч: День бесермянского языка и письменности) ― Удмуртиын пусйиськись нунал. Кун Кенешлэн 41-тӥ сессияз 7-тӥ инвожое 2022-тӥ арын «Удмурт Элькунысь праздникъёс но буре ваён нуналъёс сярысь» Катэ воштонъёсты умоен лыдъямен валче, элькунын юнматэмын Бесерман кыллэн но гожъяськетлэн нуналыз. Пусйиське 21-тӥ коньывуонэ[1]. Та нуналлэн валтӥсь ужпумез ― бесерман кылэз, лулчеберетэз но историез утён но азинтон.

Вакчияк историез сярысь

Бесерманъёс — ӧжыт лыдъем калык, интыяськемын Удмурт Элькунлэн уйпал но шундыпуксён палаз. Бесерманъёс пыртэмын Россиысь ӧжыт лыдъем выжыкалыкъёслэн огъя лыдметазы[2]. 2010-тӥ арын ортчытэм лыдъян-чотанъя, 2201 мурт пусъемын. Куд-огез бесерманъёсты удмурт калык пӧлы пыртэ, нош тросэз со нимаз калык шуыса оскытэ. Та малпанэз юнмато тодосчиослэн эскеронъёссы[3]. Удмурт Элькунысь Кун Кенешлэн наукая, дышетонъя, лулчеберетъя, туризмъя но йӧскалык политикая ялан ужась ӧрилэн тӧроезлэн, Татьяна Ишматовалэн верамезъя:

«Кыл вань ке — йӧскалык но вань. Бесерманъёс асьсэлэсь кылзэс нимаз кылын лыдъяло, бесерман кыл — со удмурт кыл ӧвӧл, со мукет кыл.»

2021-тӥ арын 21-тӥ коньывуонэ «Удмуртия» книгапоттонниын потӥз нырысетӥез бесерман кылын гожтэм книга ― «Вортча мадьёс» («Ворцинские сказы»). Солэн авторъёсыз Удмуртиысь Калык гожъяськись Вячеслав Ар-Серги но бесерман дэменлыклэн азьветлӥсез Рафаил Дюкин. Соин ик бесерман кыллэсь но гожъяськетлэсь нуналзэ пусйыны быръемын та нунал[4]. Толалтэ со арын ик поттэмын бесерман кылын дасям дырпус. Солэн бамъёсыз тодмато та аспӧртэмлыко калыклэн праздникъёсыныз но сям-йылолъёсыныз.

2023-тӥ арын бесерман кылэ берыктыса поттэмын Антуан де Сент-Экзюперилэн «Маленький принц» повесть-выжыкылэз. Со бордын тыршиз Рафаил Дюкин. «Пичи принц» — кыкетӥез бесерман кылын печатлам книга. Соин тодматскон ортчиз 2023-тӥ арын 18-тӥ оштолэзе Удмурт Йӧскалык библиотекаын[5].

Пусъён ужрадъёс

Та нунал азьын школаосын пиналъёсты бесерман калыклэн историеныз тодматон ужрадъёс ортчыло. Культура юртъёсын пӧртэм пумиськонъёс радъясько. Кылсярысь, 2025-тӥ арын 21-тӥ коньывуонэ Юкаменскысь школаын «Язык бесермян: вехи истории письменности» нимо ужрад ортчиз. Люкаськемъёс бесерман калыклэн клулчеберетэныз, алфавитэн но кыллюкамъёсын тодматкизы. Собере Киужъёсъя нылпи юртысь ӧнерчиос суйпоскес пуныны дышетӥзы[6].

Валэктонъёс