Шульга, Борис Николаевич
| Борис Николаевич Шульга | |
|---|---|
| | |
| Вордӥськем дырыз | 23-тӥ толшоре 1926 |
| Вордӥськем интыез | |
| Кулэм дырыз | 18-тӥ коньывуонэ 2002 (76 лет) |
| Кулэм интыез | |
| Кун | |
| Тодос удысэз | инженериысь механика (кортъёслэн юнлыксы) |
| Дышетскемез | |
| Учёной степенез | техника наукаосъя кандидат |
| Учёной званиез | профессор |
| Данъетъёсыз | |
Борис Николаевич Шульга (23-тӥ толшоре 1926, Ичня[d], Нежинский округ[d] — 18-тӥ коньывуонэ 2002, Иж) — украин выжыысь потэм совето но росси тодосчи (инженер-механик), мерлыко ужась но политик. Удмурт кун университетлэн нырысетӥ ректорез (1972—1986), УАССР-ысь наука удысысь дано ужась, Россиысь вылӥ школаысь дано ужась, Ижкарлэн дано муртэз.
Улон сюресэз
Вордӥськиз 1926-тӥ арын 23-тӥ толшоре Ичня украин черкогуртын. Быдӟым Атыкай ож кутскытозь, Киевын улӥз. 1941-тӥ арын пӧсьтолэзе, эвакуациен валче, семьяеныз ӵош Удмурт АССР-ысь Воткае шедиз, отӥяз со аре ик Куйбышеве выжыяськиз[1].
1943-тӥ арын экстерн амалэн шор ёзо ӝыт школаысь 10 классэз йылпумъяз, собере Куйбышевысь авиацияя институтэ дышетскыны пыриз. Сое 1949-тӥ арын «Самолёт лэсьтон» специальностья йылпумъяз, инженер-механиклэсь квалификацизэ басьтӥз, Куйбышевысь Сталин нимо авиацияя заводын инженер-конструктор луыса ужаны ӧдъяз. 1952—1955-тӥ аръёсы Куйбышевысь индустри институтысь «Материалъёслэн пумитъяськемзы» кафедраын аспирантураын дышетскиз[1].
1956-тӥ арын гудырикошконэ СССР-ысь вылӥ но шоро-куспо ӧнер дышетонъя министерство сое Ижкарысь механикая институтэ ыстӥз, татын «Материалъёслэн пумитъяськемзы» кафедраын нырысь ассистент луыса, бератаз бадӟымез дышетӥсь луыса ужаз, 1958—1964-тӥ аръёсы огдыре ик ИМИ-ысь ӝыт факультетлэн деканэз вал. 1961-тӥ арын «Стряжение дыръя юн концентрация условиосын пластичной металлъёслэсь куашкан сямзэс эскерон» темая кандидат диссертацизэ утӥз. 1964-тӥ арын гудырикошконысен 1972-тӥ арын тулыспалозь Ижкарысь механикая институтлэн дышетон ужъёсъя проректорез лыдъяськиз[2].
1972-тӥ арын Педагогикая удмурт кун институт Удмурт кун университетлы пӧрмиз, солы ректоре юнматэмын вал Борис Николаевич Шульга. Та ужинтыяз со 1986-тӥ арозь тыршиз, со дыре ик УАССР-ысь вузъёслэн ректоръёссылэсь кенешсэс валтӥз. 1986-тӥ арысен УдГУ-ысь огъя техникая дисциплинаосъя кафедраен кивалтӥз. 1995-тӥ арын профессор ним сётӥзы[1].
1996—2002-тӥ аръёсы УдГУ-ысь старейшинаослэн кенешсылэн тӧроез вал. 2000—2002-тӥ аръёсы психологияя но педагогикая факультетысь профессиональной технологиосъя дышетон но методикая центрлэн директорез луыса ужаз. Наукая эскеронъёсыз 35 печатлам ужаз адӟытэмын; 3 автор свидетельствоосыз вань[3].
Наукаен но радъян ужен вырем сяна, мерлыко ужъёсы но политикае пыриськиз: УАССР-ысь Вылӥ Кенеше депутатэ (1975), Ижысь ужась депутатъёслэн кар кенешазы (1969, 1971), Ижысь калык депутатъёслэн кар кенешазы (1980, 1985) бырйиськылӥз[4].
Данъетъёсыз но премиосыз
Ужан куспаз Борис Шульга пӧртэм пумо данъетъёсын, премиосын но дано нимъёсын пусъемын[3]:
- «Данъян пус» орден — кык пол (1971, 1981);
- Калык Эшъяськон орден (1986);
- «В. И. Ленинлэн вордскемез дырысен 100 арез пусъён» медаль (1970);
- УАССР-ысь Вылӥ Кенешлэн Президиумезлэн грамотаез (1986);
- УАССР-ысь наука удысысь дано ужась (1992);
- Россиысь вылӥ школаысь дано ужась;
- Ижкарлэн дано муртэз.
Буре ваён
2003-тӥ арын, УдГУ-лэн нырысетӥ ректорез сярысь буре вайыса, университетлэн нырысетӥ корпусэз борды мемориал пул юнматэмын[5].
Валэктонъёс
- ↑ 1 2 3 Шульга Борис Николаевич — кандидат технических наук, профессор, заслуженный деятель науки УАССР, почётный работник высшего образования России, почётный гражданин г. Ижевска (23.01.1926—18.10.2002 гг.) [ӟуч] Фондовый каталог УР. Эскеремын 22.09.2025 арын
- ↑ 23.01.1926 [ӟуч] dates.unatlib.ru (2016). Эскеремын 22.09.2025 арын
- ↑ 1 2 Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — С. 736. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
- ↑ Шульга Борис Николаевич [ӟуч] izh.ru. Эскеремын 22.09.2025 арын
- ↑ Открытие мемориальной доски, посвящённой памяти Б. Н. Шульги [ӟуч] dayudm.ru (10 октября 2003). Эскеремын 22.09.2025 арын
Чӧлсконъёс
- Шульга Борис Николаевич [ӟуч]
- 23-тӥ толшоре вордӥськемъёс
- 1926-тӥ арын вордӥськемъёс
- Ичняын вордӥськемъёс
- 18-тӥ коньывуонэ кулэмъёс
- 2002-тӥ арын кулэмъёс
- Ижкарын кулэмъёс
- СамГТУ-ын дышетскемъёс
- «Знак Почёта» орденлэн кавалеръёсыз
- Калыкъёслэн тупаса улэмзылы сӥзем орденлэн кавалеръёсыз
- Росси Федерациысь вылӥ школаысь дано ужасьёс
- Тодмо муртъёс алфавитъя
- Тодосчиос алфавитъя
- СГАУ-ын дышетскемъёс
- Ижысь техникая университетысь дышетӥсьёс
- Удмурт кун университетысь дышетӥсьёс
- Ижкарлэн дано муртъёсыз
- Удмурт АССР-ысь Вылӥ Кенешлэн депутатъёсыз
- Удмурт кун университетлэн ректоръёсыз