Лудорвай музей-заповедник
РАН экспертиза
Экспертиза РАН

Россиысь Тодосъёсъя Академия
РФ Лулчеберетъя министерство

| Лудорвай | |||
|---|---|---|---|
| |||
| Интыяськемын |
|
||
| Адресэз | Удмуртия, Дэри ёрос, Лудорвай гурт | ||
| Сайтэз | ludorvay.ru | ||
| |||
Лудорва́й — ин улын кылдытэм архитектурая но этнографияя музей-заповедник. Интыяськемын Удмуртиысь Дэри ёросын, Ижкарлэсь 15 иськемын лымшор но шундыпуксён вискын, Лудорвай шур дурын. Лудорвай гуртлы матын луэ, солэсь котырскыса Ижкаре потӥсь сюресэн висъяське[1].
Историез
Музей-заповедник кылдытон сярысь решение кутэмын вал УАССР-ысь Министръёслэн Советэнызы 1984-тӥ арын. 1990-тӥ арын заповедниклы Ильинка бырем гуртлэн музъемез сётэмын (Лудорвай гуртлэсь шундыпуксён пала 1 иськемын)[2].
1997-тӥ арын Кузебай Герд нимо Удмурт Йӧскалык музейлэн ёзэтэз чотын архитектурая но этнография «Ильинка» комплекс усьтӥськиз[3][4].
2004-тӥ арын толшоре музей ас понназ луись ужъюрт радэ пыртэмын но «Лудорвай» шуыса нимамын[3].
Музейын вить сектор кылдытэмын: уйпал, шор но лымшор удмуртъёс, ӟуч но бигер. Пуктӥськонлэн валтӥсь радыз — пичигес гуртъёс кылдытыса, отын улӥсьёслэсь XIX даурлэн пумаз — XX даурлэн кутсконаз пуктэм вӧсяськон но улон юртъёссынызы, улэм-вылэменызы тодматон. Музей-заповедникын куинь бадӟым синпелет ӝутэмын: Востриковлэн юртъерез («Шор удмуртъёс» сектор), Драгомировъёслэн шатёр выллем тӧл вукозы но Атамановлэн юртъерез («Лымшор удмуртъёс» сектор), ваньзэ лыдъяса, татын 21 лоэсьтос, экспозицилэн огъя быдӟалаез — 691 м². 2012-тӥ арын музей фондын 4418 единица лыдъяське вал, соос пӧлын аспӧртэмлыко этнографи коллекциос (черсӥськон, куиськон, вуриськон образецъёс, корка котыръёс но вӧсяськон тусьты-пуньыос, пулэсь вӧлыса лэсьтэм черсӥськонъёс, туй кудыос, нылпи кӧкыос но мукет ужан тӥрлык)[5].
Музейлэн интывылаз шатёр выллем ужась тӧл вуко сылэ. Со 1912-тӥ арысь кылем лэсьтӥськон устолыклэн синпелетэз луэ[5].
Татын фольклор коллектив ужа. Музее лыктэмъёслы экскурсиос ортчытъяло, удмурт калык шудонъёсын тодмато, сьӧд мунчое пырыны дэмлало. Ар куспын пӧртэм ужрадъёс, календарной праздникъёс ортчыло (Гербер, Вожодыр пукон ӝытъёс, Вӧй келян, Петрол нунал, Чечы спас, Выль ар но мукет). Ваньмыз соос удмурт шаерын улӥсь калыкъёслэн сям-йылолъёсынызы тодмато[6][5].
2006-тӥ арын музей «Вукочилэн лушкем малпанъёсыз» проектэныз (ӟуч: тайны мельника) «Воштӥськись музей воштӥськись дуннеын» вожвылъяськонын вормисе потӥз[5][1].
Галерея
Валэктонъёс
Литература
- Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
- Удмуртская Республика : Культура и искусство : Энциклопедия / гл. ред. А. Е. Загребин. — Ижевск : Удмуртский институт истории, языка и литературы УрО РАН, 2012. — 540 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-901304-62-4.

