ДондыДор (историлы но лулчеберетлы сӥзем парк)

Википедиысь материал
ДондыДор
Дондыдор.jpg
Огъя тодэтъёс
Кылдытэмын2018-тӥ арын 
Интыяськемез
58°09′28″ с. ш. 52°51′58″ в. д.GЯO
Кун
РФ субъектъёсУдмуртия
Улон интыАдам гурт 
ЁросГлаз ёрос
Россия
Точка
ДондыДор
Удмуртия
Точка
ДондыДор
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлъёс РувикиМедиа пушкын

ДондыДор — историлы но лулчеберетлы сӥзем парк, археологияя Чупчи лулчеберет вылэ пыкиськыса кылдытэмын. Федерал инлыкен археологи синпелет но лулчеберето кельтослэн объектэз луэ [1].

Интыяськемез

Интыяськемын Удмуртиысь Глаз ёросын (пусъемын таӵе адресъя: Адам черкогурт, Советской урам, 16-тӥ номеро юрт), Глазкарлэсь 14 иськемлы уйпалагес но Дондыкар  [ӟуч] черкогуртлэсь 1 иськемын, Чупчи шурлэн бурпал вайшур йылаз. Шор дауръёсысь кар ог дасо метр ӝуждалаем вырйыл вылын пуксемын. Огъя быдӟалаез 70 гектар пала[2].

Вылтусыз

Историез чакласа, Глаз ёрос вашкала удмуртъёслэн вордӥськем интыенызы лыдъяське. Сое валаны луэ археологи кельтосъёсъя но отын кылем вашкала улон интыосъя: Иднакар, Дондыкар, Эбгакар, Весьякар  [ӟуч]. Россиысь наукаосъя академилэн Урал ёзысьтыз Историяя, кылъя но литературая Удмурт институтысь тодосчиослэн эскеронъёссы но историысь фактъёс вылэ пыкиськыса, «Глазовская земля — легендарная Родина удмуртского народа» бренд кылдытэмын. «ДондыДор» проектлэн валтӥсь люкетэз луэ, проектэз азинтыны юртто Кун Думаысь депутат Алексей Загребин но Глаз ёрос администрация[3].

2015-тӥ арын «ДондыДор» проект «Культурная мозаика малых городов и сёл» проектъёсъя федерал вожвылъяськонын вормисе потӥз, нош «Культурная мозаика Удмуртии» вожвылъяськонын «ДондыДоралэн» кивалтӥсез Евгений Баженов но солэн командаез улосэз азинтонъя экспертъёс чотын кутэмын вал[4].

2018-тӥ арын 2-тӥ гудырикошконэ кылдытэмын Глаз ёросысь лулчеберетъя но туризмъя центрлэн ёзэз - «ДондыДор» историко-культурной парк (ИКП «ДондыДор»), парклэн кивалтӥсез — Касимов Фарид Салихзянович[5]. Парк Чупчи лулчеберет сярысь материалъёс вылэ инъяськыса, йӧскалык фольклорез но туала устолыкез огазеяса кылдытэмын[6].

Паркын IX—XIII дауръёсысь кылем зэмос археологи арбериослэсь композиция кылдытэмын. Озьы ик Удмуртилэн уйпалаз улӥсь удмуртъёслэн дауркылъёссы но мадьёссы вылэ пыкиськыса, Дуннелэн но адямиослэн кылдэменызы герӟаськем куамынлэсь трос арт-объектъёс лэсьтэмын. Валтӥсез соос пӧлысь — шор дауръёсысь  [ӟуч] финн-угор кар, федерал инлыкен археологи синпелет но лулчеберето кылёслэн объектэз[1].

Зэмос археологи синпелетъёс пӧлын вашкала шай но гуӵин, частоколэн котыртэм вашкала зэмос смотровой башнялэн копиосыз. Выльдэмын удмуртъёслэн азьвыл улон юртсы[7]. Удмуртъёслэсь дӥньвыжыоссэс улӟытонъя «Воршуды ДондыДора» проектэз но «ДондыДор» паркез азинтон улсын «Легенды ДондыДора» нимо I элькун ленд-арт фестивальын 30 усточиос Кез, Яр, Ува, Сьӧлта, Сюмси, Балезино, Пичи Пурга ёросъёсысь но Ижкарысь 30 усточиос, уйпал удмуртъёслэн выжыкылъёссыя но дауркылъёссыя 16 аспӧртэмлыко арт-объект кылдытӥзы.

ДондыДор сярысь дауркыл

Вашкала мадемъёсъя, сюрс ар талэсь азьвыл та интые Донды нимо батыр вуэм. Со удмурт калыклэсь выжызэ инъясь шуыса тодмо луэ. Аслаз Идна, Гурья, Весья но Зуй пиосыныз Солдыр гурезь йылэ интыяськиллям. Пиосыз быдэ вуэмзы бере, котькудӥз аслэсьтыз карзэ кылдытэм. Нош Донды кулон азяз бадӟым юсьлы пӧрмем. ДондыДор котыре арлы быдэ юсьёс пуксьыло[1].

Кулэлыкез

«ДондыДор» историко-культурной паркез — улэп историяя парк шуыса нимало. Со финн-угор калыкъёслэсь калык йылолъёссэс но культурной кодъёссэс туала арт-пространство  [ӟуч] пыр утён но вӧлмытон вылысь кылдытэмын. Арт-проект трос функциосын комплекслы пӧрмытэмын. Со туристъёсты но удмурт лулчеберетэз дунъясьёсты бордаз кыске. Озьы ик та палъёсын улӥсьёслы шутэтскыны ӟеч луонлык сётэ. Татын ленд-арт фестивальёс, удмурт выжыослэн люкаськонъёссы («воршудъёс») но трос мукет ужрадъёс ортчыло[8].

«ДондыДоре» Удмуртиын улӥсьёс гинэ ӧвӧл, бускель улосвылъёсысь но мукет каръёсысь туристъёс вуыло. Ялан ортчылӥсь тематической но историен герӟаськем ужрадъёс но фестивальёс сяна, татын семьяен, нылпиосын огшоры поръяны луэ[1]. Мыло-кыдоос понна таӵе программаос ӵектӥсько:

  • «Донды нунал» (шудон-бызьылон программа);
  • Беседкаосын пукон;
  • «Ужан Инты» (усточиослэн мастер-классъёссы);
  • «ДондыДорлэн дауркылъёсыз» (паркен тодматскон, экскурсия) ;
  • «Луло историлэн юртэз» (экскурсия).

Галерея

«ДондыДор» паркысь арт-объектъёс

Валэктонъёс

  1. 1 2 3 4 ДондыДор: потрясающий парк в Удмуртии [ӟуч] Livejournal (8 сентября 2023). Эскеремын 29.07.2025 арын
  2. Проект открытия туристического объекта – средневекового городища «ДондыДор» [ӟуч] Глазовская районная централизованная библиотечная система (23 марта 2017). Эскеремын 29.07.2025 арын
  3. История парка [ӟуч] wixsite. Эскеремын 29.07.2025 арын
  4. По Удмуртии с «Культурной мозаикой» [ӟуч] Фонд Тимченко (1 декабря 2020). Эскеремын 29.07.2025 арын
  5. История [ӟуч] Муниципальное бюджетное учреждение культуры "Центр культуры и туризма Глазовского района". Эскеремын 29.07.2025 арын
  6. Историко-культурный парк «ДондыДор» [ӟуч] Центр развития туризма Удмуртской Республики. Эскеремын 29.07.2025 арын
  7. Историко-культурный парк «ДондыДор» [ӟуч] Культура. РФ. Эскеремын 29.07.2025 арын
  8. Этно-арт проект «ДондыДор - парк живой истории» [ӟуч] Фонд Президентских грантов (2020). Эскеремын 29.07.2025 арын

Чӧлсконъёс