Удмуртиысь кун цирк
| Чеберлыко инты | ||
| Удмуртиысь кун цирк | ||
|---|---|---|
| | ||
| 56°50′28″ с. ш. 53°12′38″ в. д.GЯO | ||
| Кун |
|
|
| Кар | Ижкар, Красноармейской ульча, 136. | |
| Нырысьсэ веранъёс | 1895 ар | |
| Кылдытэмын | 1895 | |
| Юртэз пуктэмын | 2000—2003 аръёс | |
| Сайтэз | udmcircus.ru | |
|
|
||
Удмуртиысь кун цирк Ижкарысь Первомай ёросысь Красноармейской ульчаын интыяськемын.
Историез
Вашкала дырысен Ижын нырысетӥ цирк возьматонъёсты площадьёсын калгись труппаос радъяллязы: факиръёс, батыръёс, гондыръёсын скоморохъёс но мукетъёсыз. XIX даурлэн пумаз соос понна огдырлы пулэсь балаганъёс лэсьтыны кутскизы, нош 1895-тӥ арын Пызь базар вӧзын (туала Бородинлэн но Горькийлэн урамъёслэн сэрегзы) нырысетӥ стационар цирк пуктэмын вал. Цирклэсь юртсэ Александр Гаврилович Коромыслов пуктӥз, со кык дасо арлэсь кема, Граждан ож кутскытозь сылӥз[1].
1926-тӥ арын вузкаронъя Сенной площадь дорын цирклы выль юрт усьтэмын[2]. Выль стационар циркез «Коларт» нималлязы, со сюрс но ӝыны учкисьёслы чакламын вал. Циркез пуэн шунтылӥзы, керосин лампаосын югдытӥзы.
1939-тӥ арлы цирклэн юртэз куашкан калэ вуиз, соин ик солэн интыяз излэсь выль цирк пуктыны малпазы. Юртлы проект архитектор П. М. Попов лэсьтӥз, Санкт-Петербургысь Гаэтано Чинизеллилэн циркез вылэ пыкиськыса. Ижысь цирклэн юртэз, Санкт-Петербургысь циркен ӵошатыса, ӝужыт куполэныз (20 метрозь), озьы ик акробаткалы барельефъёслы но изьверъёсты зӥбломытӥсьлы чаклам ватсам портикен висъяськиз. Та кунысь пуш пыкетъёстэк лэсьтэм куполэн нырысетӥ цирк юрт вал[3][4]. Циркез пуктонэ Быдӟым Атыкай ож вакытэ пленэ сюрем немецъёсты но кыскизы. Выль цирк 1800 муртлы чакламын вал, сое 1943-тӥ арын 29-тӥ шуркынмонэ усьтӥзы. Нырысетӥ учкисьёсыз Иже эмъяны вуттэм солдатъёс вал.
1990-тӥ арлы цирклэн юртэз нош куашкан калэ вуиз. 1990-тӥ арын 14-тӥ толшоре юртэз выльдон вылысь пытсазы вал, но экспертиза возьматӥз: тупатъян ужъёслы выльзэ пуктонлы мында ик коньдон кулэ луоз. Дасо ар ортчыса, 1999-тӥ арын 29-тӥ тулыспалэ, вуж цирк куашкатэмын, талы 54 кг тротил кулэ луиз. 2000-тӥ арын 17-тӥ толшоре бервылаз выль цирк комплекс пуктыны ӧдъязы, проектлэн авторез Мускоысь архитектор Михаил Веснин. 2003-тӥ арын 1-тӥ куарусёнэ циркез сиё-дано усьтӥзы[5], нош нырысетӥ учкисьёсыз нырысетӥ классэ вамыштэм пиналъёс луизы, соосты выль дышетскон арен но Тодон-валан нуналэн Удмурт Элькунлэн Президентэз А. А. Волков ӟечкылаз. Выль цирк комплекс 1749 интылы чакламын, туала югдытон но акустикая тӥрлыкен узырмытэмын[1].
Удмурт цирклэн кузь историяз асьсэ адӟытонъёсынызы аренае таӵе нимо-дано артистъёс поталлязы: Ирина Бугримова, Карандаш, Юрий Дуров, Тереза Дурова, Виктор Тихонов, Мстислав Запашный но мукетъёсыз[1].
Ужез
Ижкарысь цирк арлы быдэ вань арлыдъем учкисьёслы пӧртэм возьматонъёсын шумпоттэ, юртын озьы ик элькун ужрадъёс ортчыло. Куарусёнэ цирк сезонэз котькуд усьтон ужрадэ дышем сямъя нырысетӥ классэ вамыштэм пиналъёсты ваё. 2006-тӥ арысен циркын цирк искусствоя нылпи студия ужа. Татын 2008-тӥ арысен Удмуртилэн Тӧроез бакель сётэм улсын цирк искусствоя калыккуспо фестивальёс ортчыло, отчы Россиысь но кунгож сьӧрысь артистъёс пырисько, нош соосты дуннеысь цирк искусствоысь тодмо ӧнерчиос дунъяло.
Валэктонъёс
- ↑ 1 2 3 Туганаев, 2008, с. 706.
- ↑ Туганаев, 2008, с. 216.
- ↑ Туганаев, 2008, с. 548.
- ↑ Шумилов, 1978, с. 45.
- ↑ Туганаев, 2008, с. 165.
Литература
- Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
- Шумилов Е. Ф. Архитектура Ижевска (ӟуч): история развития и перспективы архитектуры, градостроительства и монументального искусства / под ред. А. С. Терёхин, В. П. Орлов — Ижевск: Удмуртия, 1978. — 116 с. — 3000 экз.
Чӧлсконъёс
- Ижевский цирк (Государственный цирк Удмуртии) [ӟуч] Всё о цирках. Эскеремын 2013-05-03 арын
- Цирк Удмуртии [ӟуч] Всё о цирках. Эскеремын 2013-05-03 арын
- Государственный цирк Удмуртии [ӟуч] Министерство культуры, печати и информации Удмуртской Республики. Эскеремын 2013-05-03 арын

