Инсьӧр (йӧскалык ӵектос)

Википедиысь материал
«Инсьӧр» йӧскалык ӵектос
Снимок из космоса Ивана Вагнера.jpg
Кулэлыкез Россилэн азьмуртэзлэн Владимир Путинлэн распоряжениез
Быдтосъёс 750 млрд манет

«Инсьӧр» йӧскалык ӵектос Россилэн Президентэзлэн Владимир Путинлэн косэмезъя 2025-тӥ арын кичӧлтэмын[1]. Со Росси Федерацилэсь спутниковой группировкаоссэ но йӧскалык орбитальной станцизэ кылдытон, герӟетъёсъя инсьӧр сервиссэ но ядерной космической энергетиказэ азинтон, кыдёкысь инсьӧрез пыр-поч эскерон но кадръёсты дасян ласянь кема дырлы пуктэм ужпумъёсты пусъе[2].

Историез

Москваысь Бауман нимо техникая кун университетын  [ӟуч] 2025-тӥ арын 16-тӥ оштолэзе ортчем космической удысэз азинтонъя кенешонын Владимир Путин «Инсьӧр» йӧскалык ӵектос кылдытыны кулэ шуыса ивортӥз:

…Та кулэлыко удысын асьме малпанъёсмы кунмылэн азьмынӥсь космической держава исторической инлыкезлы тупась луыны кулэ[2].

Инсьӧр ужпумъёсъя кенешон (2025)

Россилэн Президентэз йӧскалык ӵектос удысэз азинтонъя огдырлы но кема дырлы планъёсты огазеяны кулэ шуыса пусйиз:

  • пӧртэм ужпумъёсъя асьмелэсь трос спутникъем группировкаосмес  [ӟуч] кылдытон;
  • йӧскалык орбитальной станциез кылдытон;
  • ядерной космической энергетикаез азинтон;
  • «инсьӧр буксир  [ӟуч]» кылдытон;
  • кыдёкысь инсьӧрез пыр-поч эскерон;
  • «Спектр-РГ» орбитальной обсерваторилэн инлыкез вылын, Вселеннойлэсь рос-прос картазэ лэсьтон[2].

Йӧскалык ӵектослэн технологи ласянь вормонъёсыз экономикаез выльдон но улосчиослэсь улон-вылон ӟечлыксэс ӝутон понна валтӥсь кужым луыны кулэ шуыса пусъемын[2].

Инсьӧр удысысь азинсконъёс экономикалэн валтӥсь кужымез луыны кулэ

Йӧскалык ӵектослы коньдон висъян 2026-тӥ арлы но берло аръёслы федерал коньдэтэз юнматон улсын чакламын[2].

Финансирование

2025-тӥ арын куартолэзе Росси Федерацилэн кивалтэтэз ӵектослы уксёен юрттон вылысь 2028-тӥ арозь коньдэтысь 1 трлн манет чакламын, нош азьланяз 2036-тӥ арозь — 4,5 трлн пала[3].

Федерал проектъёс

«Инсьӧр» йӧскалык ӵектосэ федерал программаос пыртэмын:

  • «Инсьӧр иворлыко технологиосты котыр ласянь азинтон»;
  • «Азинлыко инсьӧр системаос но сервисъёс»;
  • «Россилэсь космической ядерной энергетиказэ азинтон»[4].

Пумкылъянъёс

Йӧскалык ӵектослэн валтӥсь параметръёсыз сярысь вераськыку, таӵе решение кутэмын вал:

  • 2030-тӥ арозь орбитальной группировкаослэсь спутникъёссэс 1,2 сюрс единицаозь будэтоно;
  • Россиысь космодромъёсысь лэзьянъёслэсь огъя лыдзэс араз 56-озь будэтоно;
  • 2027-тӥ арын кун орбитальной станциез уже кутыны кутсконо;
  • 2030-тӥ арозь та удысын ужасьёслэсь лыдзэс 40 сюрсозь будэтоно;
  • удысужлэсь пайдалыксэ 1,5 поллы будэтоно[4].

Валэктонъёс