Пудова, Валентина Тихоновна
| Валентина Тихоновна Пудова | |
|---|---|
| |
| Вордскыкуз сётэм нимыз | ӟуч: Валентина Тихоновна Вахрушева |
| Вордӥськем нуналыз | 11-тӥ толшоре 1964 (62 года) |
| Вордӥськем интыез | |
| Кунмуртлыкез | |
| Ужудысэз | кырӟась, гармонист, автор песен |
| Данъетъёсыз | |
Валенти́на Ти́хоновна Пýдова (Вáхрушева[1]) (вордӥськемын 1964-тӥ арын 11-тӥ толшоре Удмуртиысь Дэри ёросын Атасгуртын) — эстрада кырӟась, арганчи, кырӟанъёслэн авторзы, удмурт но ӟуч кырӟанъёсты быдэсъясь. Удмурт кун филармонилэн солисткаез. Удмурт Элькунысь калык артист, Росси Федерациысь сӥё-дано артист .
Улон сюресэз
Валентина Пудова вордӥськиз 1964-тӥ арын 11-тӥ толшоре Дэри ёросысь Атасгуртын[2], Ижкарлэсь 23 иськемын. Куать нылпиё крестьян семьяын[3].
Дышетскиз Зюзино шоръёзо школаын. Витетӥ классыссен сцена сярысь малпаськыны кутскиз[4]. Атаез, нылызлэсь арганэн шудыны дышетскон мылкыдзэ тодэмез бере, картофказэ вузаса, крезьгуро инструмент басьтӥз[3].
Гурт школаез йылпумъямез бере, Валентина Пудова Ижкаре лыктӥз. Агаезлэн индылэмезъя, кырӟанъя но эктонъя «Италмас» ансамбле крезьгуро кылзонэз азинлыко ортчиз. Коллективлэн кивалтӥсез Пудоваез дышетскытэк но куараед зол пуктэмын шуыса ушъяз. Берлогес, гастрольёсын пумиськылыкузы, кырӟасьлэн быгатонлыкъёсыз сярысь умоен вераз Людмила Зыкина но[3].
1998-тӥ арын Валентина Пудова Гнесин нимо крезьгуро академие дышетскыны пыриз[4].
Семьяез
Картэныз, Александр Пудовен, кузпалъяськизы 1980-тӥ аръёсы. Кык нылпи будэтӥзы. Игорь пизы — техника тодосъёсъя кандидат, анаеныз ӵош сцена вылын кырӟалля. Анна нылзы — дизайнер[3].
Творчествоез
1982-тӥ арысен Валентина Пудова, Анатолий Мамонтов кивалтэм улсын, кырӟанъя но эктонъя «Италмас» кун ансамбльын кырӟаз. Но куинь ар ортчыса, заводэ кошконо луиз[4]. Отын со 27-тӥ цехын сборщица-упаковщица луыса ужаз, ваньмон дыръяз крезьгуро самодеятельностен вырылӥз[3].
1990-тӥ арын, фольклор кырӟанъя «Айкай» театр кылдэм бере, Пудоваез выль коллективе ужаны ӧтизы. «Айкай» тетатрен ӵош Пудова Удмуртиысь ёросъёсы но гуртъёсы, озьы ик бускель ёросъёсы концертъёсын поталляз. Берлогес, 1990-тӥ арын Коста-Рикае, 19991-тӥ арын — Монголие, 1993-тӥ арпын — Швецие[4] вуылӥз. Коста-Рикае ветлэмзы бере Пудоваез Удмурт кун театре ужаны ӧтизы[3].
Валентина Пудовалэн нырысетӥ сольной концертэз 1993-тӥ арын ортчиз. Со арын ик Удмурт Элькунысь калык артист дано нимын пусъемын[4].
1994-тӥ арысен Валентина Пудова Удмурт кун филармонилэн солистэз луэ[4].
1995-тӥ арын, Людмила Зыкина Ижевске гастрольёсын вуылыкуз, Пудовалэсь кырӟамзэ кылзыса, быгатонлыкъёссэ вылӥ дунъяз. 2000-тӥ арын, «Айкай» тетарысь кошкыса, аслэсьтыз коллективзэ кылдытӥз, «Валюша»[4] («Валентина»[3]) шуыса нимаз. Коллективаз озьы ик аслаз нылпиосыз кырӟаллзы[3].
Валентина Пудовалэн Ижын концертъёсаз котьку быдэс зал люкаськылэ[4].
2001-тӥ арын Уралысь егит кырӟасьёслэн Челябинскын ортчись «Надежда» ӵошатсконазы Пудовалэсь золэз ӧй вал[4].
Валентина Пудова кырӟанъёслэн авторзы луэ но «Россиысь 10 тужгес усто арганчиос» пӧлы пыре[4]. Артистка калык кырӟанъёсты сяна, авторскойёссэ но быдэсъя. Кылсярысь, солэн репертуараз вань Свердловск улосысь Николай Карачевлэн гожтэм композициосыз. Сцена вылын кырӟан костюмъёссэ артистка ачиз малпа.
Аслэсьтыз нырысетӥ арганзэ Валентина Пудова Шарканысь шаертодонъя музейлы, экспонат чотын, кузьмаз. 2000-тӥ арын арганчилэсь Мария Зайцевалэсь аспӧртэмлыко кировской гармоньзэ басьтӥз[4]. Пудовалэн со ньылетӥез инструментэз луиз.
Берло дыре Валентина Пудова ӵемысь вуылэ росси телевидениысь Андрей Малаховлэн «От всей души» крезьгуро передачаяз[5].
Уката тодмо луиз «Черёмуха», «Все говорят, что я пьяна», «Судьба-гадалка» кырӟанъёсызъя[3]. Пудова пыриськиз Удмуртиысь конституционализмлы 95 ар тырмонэзлы сӥзем концертэ, Кремль дворецын но «Музеон» устолыкъя паркын кырӟаз. Одӥг сцена вылын кырӟаз «Брангуртысь песяйёс», «Айкай» но «Италмас» ансамбльёсын[3]. 2019-тӥ арын Кремль дворецын Людмила Зыкинаез буре ваён концертэ пыриськиз, отын «Бертоно ни вал» удмурт калык кырӟанэз быдэстӥз[3].
2023-тӥ арын 15-тӥ оштолэзе артистка «Привет, Андрей!» программалэн ӧтем куноез чотын «День за днём» но «Малиновый звон» кырӟанъёсты быдэстӥз[2].
2021-тӥ арын Андрей Малаховлэн передачаяз Валерий Сёминэн ӵош «Русалочки» нимо аслэсьтыз авторской кырӟанзэ быдэстӥз, 2022-тӥ арын — «Не выбирай красивую» шулдыр композициез[2].
Артистка Лев Лещенкоен дуэтэн кырӟан сярысь малпаське[2].
Данъетъёсыз
Ашальчи Оки нимо йӧскалык премилэн лауреатэз[5]
Егит кырӟасьёслэн «Надежда» калык кырӟанъёсты быдэстонъя VI улосвыл ӵошатсконзылэн лауреатэз (Челябинск, 2001)[5].
Нырысетӥ каналысь (Россия) «Играй, гармонь любимая» передачае пыриськемез бере, «Россиысь 10 тужгес усто арганчиос» пӧлы пыртэмын[5].
«Удмурт Кенеш» Огъяудмурт ассоциацилэн XIV съездаз «Россиысь калыкъёслэн ассамблеязылы 20 ар» юбилейной медален пусъемын[5].
2001-тӥ арын 6-тӥ куарусёнэ Удмурт кун филармонилэн солисткаез Пудова Валентина Тихоновна «Росси Федерациысь сӥё-дано артист» дано нимын пусъемын [6].
Валэктонъёс
Литература
- Удмуртская Республика : энциклопедия. — Ижевск, 2008. — C. 560.
- Христолюбова Л. С. Удмуртские женщины, XX век. — Ижевск, 2002. — C. 247.
Чӧлсконъёс
- 11-тӥ толшоре вордӥськемъёс
- 1964-тӥ арын вордӥськемъёс
- Дэри ёросын вордӥськемъёс
- Росси Федерациысь сӥё-дано артистъёс
- Удмуртиысь калык артистъёс
- Тодмо муртъёс алфавитъя
- Гнесин нимо росси крезьгуро академиын дышетскемъёс
- Россиысь гармонистъёс
- СССР-ысь гармонистъёс
- Россиысь кырӟасьёс
- СССР-ысь кырӟасьёс
- Россиысь кырӟанъёслэн авторъёссы
