Лэсьтэм кыз

Википедиысь материал
Оптоволокнолэсь лэсьтэм кыз

Лэсьтэм кызӟуч: Иску́сственная ёлка — кыз выллем конструкция, кутӥське выль ар шулдыръяськонъёс ортчыку. Нырысетӥосыз кызъёс пуллэсь яке вылаз тылы лякылыса лэсьтылэмын вал. Туссыя пирамида выллемесь. Кыкез ик амал кылдытэмын Гермианиын. Туала кызъёсты поливинилхлоридлэсь лэсьто; озьы ик уже куто алюминияез яке оптоволокноез.

Историез

Нырысьсэ лэсьтэм кызъёс кылдӥзы Германиын XIX дауре[1][2], но пумисько талэсь вазьгес лэсьтылэмъёсыз но[3]. Соосты вож буям ӟазег тылыослэсь лэсьтылӥзы[1]. Немец «тылы кызъёс» Германиысь нюлэсъёсты быдтонлы пумит луись амалъёс пӧлысь одӥгез луэ[2][4]. 1880-тӥ аръёсы кылдытэм тылы кызъёс паськыт вӧлмизы XX даурлэн кутсконаз[4]. Берлогес США-е вуизы но татын но паськыт кутӥськыны кутскизы[5][6].

США-ын лэсьтэм кызъёс быдэсак воштӥзы «луло толсур кызъёсты»[3]. Татысь нырысетӥосыз кызъёс сюсьтылъёсын чебермам огшоры пу пирамидаослы тупало вал. Соос кылдӥзы Вифлеемын (штат Пенсильвания) 1747-тӥ арын[7].

1930-тӥ аръёсы ADDIS американ компани каркас вылэ кыз лыс выллем пӧйшур зу яке гон юнматыса лэсьтэм кыз кылдытӥз. Сыӵе амалэн лэсьтэм кызъёс улонэ пыӵазы[8].

1958-тӥ арын Чикагоын алюминийлэсь азвесь тусъем кызъёс лэсьтыны кутскизы. Сыӵе кызъёсты мукет кунъёсы но СССР-е келяллязы[8].

Берлогес алюминийлэсь лэсьтэм кызъёсты пастмассалэсь лэсьтэмъёсыз воштӥзы.

1959-тӥ арын СССР-ын паськыт вӧлмизы Шудон лэсьтонъя Загорской институтысь ӧнерчиосын синтетикалэсь лэсьтэм кызъёс (али Шудон лэсьтонъя Сергиево-Посадский институт).

Аръёс ортчемъя но производствоез азинтэмъя, лэсьтэм кызъёс пырак лулосызлы тупась луизы[9].

Лэсьтэм кызъёслэн пӧртэмлыксы

Тылыослэсь

Тылыослэсь лэсьтэм кыз

Кыз лэсьтонэ ӟазег тылыосты кутылӥзы. Соосты вож буёлэн буяса, модос борды бинем ез «вайёс» борды юнматылӥзы[5]. Быдӟалазыя соос туж пӧртэмесь:универмагъёсын вузаськылӥзы 2 дюймысен кутскыса 98-дюймъемъёсыз . Паськыт кутӥськизы 1920-тӥ аръёсы[6]. Ӵемысь сыӵе кыз вайёслэн пумъёсаз горд «емышъёс» лэсьтылӥзы, соос сюсьтыл пуктонлы чакламын вал[5] [5]. Таӵе тылы кызъёсты лысэз уг усьы но котькуд ар выльзэ кыз басьтоно ӧвӧл шуыса яратылӥзы[10].

Алюминийлэсь

Алюминийлэсь лэсьтэм кыз

Кызъёсты озьы ик алюминийлэсь лэсьтылӥзы[2]. Нырысьсэ соос кылдӥзы США-ын: нырысь — Чикаго-ын 1958-тӥ арын[11], собере — Манитовокын, татын ик алюминийлэсь кыз поттонэз паськыт радъязы[12] но 1970-тӥ арозь азинлыко поттылӥзы[11], та выллем кызъёс уката кулэлыко луизы 1965-тӥ аръёсы[13][14]. Со арын ик экранъёс вылэ потӥз «Рождество Чарли Брауна» нимо вакчи метражъем мультфильм, солы луыса, алюминийлэсь лэсьтэм кызъёслэн кулэлыксы усиз[11].

Пластиклэсь

Пластиклэсь лэсьтэм кыз

Кыз лэсьтонэ паськыт кутӥське ПВХ-пластик. Солэн инъетаз куасаллям ез[15]. Со езъёс борды пӧртэм буёло векчи вандылэм пленка бинемын[16].

Лескалэсь

Лескалэсь лэсьтэм кыз

Лескалэсь лэсьтэм кызлэн лысъёсыз кузесьгес луо но со золгес пужымлы тупа. Ӵемысь лескаез ПВХ-ен сураса лэсьто. Озьы ик «лымыен» но пластиклэсь лэсьтэм ӵыжинъёсын чебермамын луыны быгато[16].

Кисьтэм кыз (силикон, резина)

Кисьтэм кыз

Кисьтэм кызъёс золгес луло кызъёслы тупало. Котькуд вайзэ нимаз кисьто, инъетсэ бусӥр буёлэн буяло. Таӵе амалэн лэсьтэм кызъёс пуштресэсьгес адӟисько. Озьы ик ПВХ-ен сураса кисьтэмъёсыз но вань[15].

Светодиодной кызъёс

Светодиодной кыз

Светодиодной кызъёс — со корт каркаслэсь но ПВХ плёнкалэсь светодиодной сӥньысъёсын биньыса лэсьтэм кызъёс. Таӵе кызэз розеткае ӝуатыны луэ, соку солэн вайёсыз пиштыны кутско[17].

Валэктонъёс

  1. 1 2 Forbes, Bruce David. Christmas: A Candid History, (Google Books Архивная копия от 29 пӧсьтолэзе 2016 на Wayback Machine), University of California Press, 2007, pp. 121—22, (ISBN 0-520-25104-0)
  2. 1 2 3 Hewitt, James. The Christmas Tree, (Google Books Архивная копия от 23 инвожое 2016 на Wayback Machine), Lulu.com, 2007, pp. 33—36, (ISBN 1-4303-0820-6).
  3. 1 2 Perkins, Broderick. «Faux Christmas Tree Crop Yields Special Concerns Архивировано 8 куарусёнэ 2008 года.», Realty Times, December 12, 2003, accessed December 15, 2008.
  4. 1 2 John, J. A Christmas Compendium, (Google Books Архивная копия от 20 пӧсьтолэзе 2014 на Wayback Machine), Continuum International Publishing Group, 2005, p. 129, (ISBN 0-8264-8749-1).
  5. 1 2 3 4 Marling, Karal Ann. Merry Christmas!: Celebrating America's Greatest Holiday. — Harvard University Press, 2000. — P. 58—62. — ISBN 0674003187.
  6. 1 2 Silverthorne, Elizabeth. Christmas in Texas, (Google Books Архивная копия от 5 южтолэзе 2022 на Wayback Machine), Texas A&M University Press, 1994, p. 62, (ISBN 0-89096-578-1).
  7. «Christmas Tree Traditions Архивная копия от 4 пӧсьтолэзе 2010 на Wayback Machine», University of Illinois Extension, accessed December 15, 2008.
  8. 1 2 Искусственные ёлки: когда появились, история, где находится старейшая в мире
  9. Елка новогодняя искусственная. Подробное описание экспоната, аудиогид, интересные факты. Официальный сайт Artefact
  10. Marling, Karal Ann. Merry Christmas!: Celebrating America’s Greatest Holiday, (Google Books Архивная копия от 5 южтолэзе 2022 на Wayback Machine), Harvard University Press, 2000, pp. 58—62, (ISBN 0-674-00318-7).
  11. 1 2 3 Fortin, Cassandra A. «It’s beginning to look a lot like Christmas (1958) [недоступная ссылка]», The Baltimore Sun, October 26, 2008, accessed December 14, 2008.
  12. Andrews, Candice Gaukel. Great Wisconsin Winter Weekends, (Google Books Архивная копия от 5 южтолэзе 2022 на Wayback Machine), Big Earth Publishing, 2006, p. 178, (ISBN 1-931599-71-8)
  13. «A dark family secret: the artificial Christmas tree», Oakland Tribune, December 24, 2006, via findarticles.com, accessed December 14, 2008.
  14. Pinto, Barbara. «Town Leads Aluminium Christmas Tree Revival Архивная копия от 25 южтолэзе 2010 на Wayback Machine», ABC News, December 18, 2005, accessed December 14, 2008.
  15. 1 2 Выбрать елку и не сойти с ума. Разбираемся в сортах искусственных елок, iXBT Live (11 шуркынмонэ 2021). Эскеремын: 21 шуркынмонэ 2024 арын.
  16. 1 2 Искусственная елка: какая лучше, как выбрать, Российская газета (6 толсуре 2023). Эскеремын: 21 шуркынмонэ 2024 арын.
  17. Анна Джей. Литая или светодиодная? Какая искусственная елка лучше и безопаснее, AiF (26 толсуре 2019). Эскеремын: 21 шуркынмонэ 2024 арын.

Литература

  • Авдонина М. Ю., Жабо Н. И. Гиперконцепт «ёлка»: лингвистический аспект в современном коде новогоднего ритуала // Вестник Московского государственного лингвистического университета. Гуманитарные науки. 2015. № 27).
  • Баранникова Г. И. Учебная модель организации номинативного поля концепта «зима» // Гуманитарный вестник. 2013. № 2.
  • Ханипова И. «Да здравствует Новый советский год» (политизация новогодней ёлки в советской России) // Гасырлар авазы — Эхо веков. 2012. № 3—4. U
  • Шульга Е. В. Праздник новогодней ёлки в школах России: век вчерашний — век нынешний // Историко-педагогический журнал. 2012. № 2.

Чӧлсконъёс