Берш, Пётр Петрович
| Пётр Петрович Берш | |
|---|---|
| |
| Огъя тодэтъёс | |
| Кунмуртлыкез |
|
| Вордӥськем дырыз | 16-тӥ толсуре 1933 |
| Вордӥськем интыез | Тула улосысь Иваньковской ёросысь Богословское черкогуртын[1], СССР |
| Кулэм дырыз | 9-тӥ куарусёнэ 2002 (68 арес) |
| Кулэм интыез | Ижкар, Удмурт Элькун, Россия |
| Ужъёсыз но вормонъёсыз | |
| Дышетскемез | Кузонысь инженерно-строительной институт |
| Ужан интыез | Ижкар |
| Валтӥсь лэсьтосъёс | Ижкарлэн эспланадаез[d] |
| Градостроительной проектъёс | Ижкарлэн генпланэз |
| Данъетъёсыз | |
| Премиосыз | Удмурт Элькунлэн кун премиез (1985) |
Пётр Петро́вич Берш — (16-тӥ толсуре 1933, Богословское[d], Муско улос — 9-тӥ куарусёнэ 2002, Иж) совето но росси инженер-строитель. Ижкарлэн валтӥсь архитекторез (1968—1999), Ижкарлэн генеральной планэзлэн огез авторез (1987). Росси Федерациысь дано архитектор (1995). СССР-ысь архитекторъёслэн огазеяськонысьтызы ёзчиез (1980). Удмурт АССР-ысь Кун премилэн лауреатэз (1985). Ижкарлэн Дано кунмуртэз (2000). Ижысь кар Кенешлэн депутатэз (1965—1979).
Улон сюресэз
Пётр Берш 1933-тӥ арын 16-тӥ толсуре Тула улосысь Иваньковской (али — Ясногорской) ёросысь Богословское черкогуртын узыр крестьянъёслэн семьяязы вордӥськиз. Быдӟым тылож вакытэ семьязы репрессия улэ шедиз: Пётрлэн кыкез агайёсыз шахтаосы ужаны келямын, атаез Иж—Балезино чугун сюресэз лэсьтыны ыстэмын, анаез Сызране пу дасяны нуэмын вал[2].
1948-тӥ арын Пётр Берш Ижкаре улыны выжиз. Татын 17 аресъем пияш Кузонысь чугун сюрес вылын мотовозлэн шофёрез луыса ужаны кутскиз. Ижысь коммунально-строительной техникумез йылпумъяса, «Удмуртстрой» огазеяськонлэн лэсьтӥськонъя пӧртэм ёзъёсаз мастер, прораб, валтӥсь инженер луыса тыршиз[2].
1964-тӥ арын Пётр Петровичез Ижкарлэн Валтӥсь архитекторлэн управлениысьтыз Госархстройконтрольлы кивалтӥсе юнматӥзы. 1968-тӥ арын, Кузонысь инженерно-строительной институтэз йылпумъямез бере, Ижкарлэн валтӥсь архитекторез луиз. Со 30 ар ӵоже Ижысь горсоветлэн бурд улаз ужась карез лэсьтонъя кенешез валтӥз[3][4].
Пётр Берш Ижкарлэсь генеральной планзэ малпасьёс но кылдытӥсьёс пӧлысь огез луэ. Со чаклам улсын карысь ваньмызлы сямен улоно ёросъёслы проектъёс лэсьтэмын но быдэстэмын — Буммаш, Восточный, Аэропорт, Центр, Строитель, Северо-Западный, Южный. Со кивалтэм улсын уноез туала соцобъектъёс но лулчеберетъя юртъёс ӝутэмын: Бытовой услугаосъя юрт, Мунё театр, Ижкар администрацилэн юртэз, кинотеатръёс, школаос, нылпи садъёс но мукетъёсыз. Пётр Петрович Берш кивалтэм улсын Ижысь архитектурая ансамбль выллем лэсьтэм эспланадазэ малпам но кылдытэм быдэс группаез 1985-тӥ арын Удмурт АССР-лэн кун премиеныз пусйизы[5].
Буре ваён
Ижысь Коммунаров ульчаысь 212 номеро юртлэн фасадаз 2005-тӥ арын Пётр Петрович Бершлы сӥзем мемориал пул юнматӥзы, угось ӵапак та юртын со улӥз[4][6].
2009-тӥ арын Устинов ёросысь выль кылдэм микрорайонысь огаз ульчалы Пётр Петровичлэсь нимзэ сётэмын — Берш Архитекторлэн урамез[7].
Валэктонъёс
- ↑ Ныне – Ясногорский район
- ↑ 1 2 Личный фонд: Берш Петр Петрович - Главный архитектор города Ижевска, Почетный гражданин г.Ижевска [ӟуч] Эскеремын 2021-07-06 арын
- ↑ Туганаев, 2008, с. 206.
- ↑ 1 2 Загребин, 2012, с. 48.
- ↑ Берш Петр Петрович [ӟуч] Эскеремын 2021-07-06 арын
- ↑ В Ижевске (Удмуртия) откроют мемориальную доску Петру Бершу [ӟуч] ИА «Сусанин». Эскеремын 2021-07-05 арын
- ↑ В Ижевске появится улица имени архитектора Берша [ӟуч] ИА «Сусанин». Эскеремын 2021-07-05 арын
Литература
- Берш Пётр Петрович // Удмуртская Республика : Энциклопедия / гл. ред. В. В. Туганаев. — 2-е изд., испр. и доп. — Ижевск : Издательство «Удмуртия», 2008. — С. 206. — 768 с. — 2200 экз. — ISBN 978-5-7659-0486-2.
- Берш Пётр Петрович // Удмуртская Республика : Культура и искусство : Энциклопедия / гл. ред. А. Е. Загребин. — Ижевск : Удмуртский институт истории, языка и литературы УрО РАН, 2012. — С. 48. — 540 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-901304-62-4.
Чӧлсконъёс
- Сергей Веретенников. 30 лет в главной роли // Известия Удмуртской Республики. — 2012. — № 121 (3958) (24 октября). — С. 4.
- 16-тӥ толсуре вордӥськемъёс
- 1933-тӥ арын вордӥськемъёс
- 9-тӥ куарусёнэ кулэмъёс
- 2002-тӥ арын кулэмъёс
- Тодмо муртъёс алфавитъя
- Ижкарын кулэмъёс
- Росси Федерациысь дано архитекторъёс
- «Ударник 9 пятилетки» гадьпусэн пусъемъёс
- Архитекторъёс алфавитъя
- Москва улосын вордӥськемъёс
- Кузонысь архитектурая но лэсьтӥськонъя университетын дышетскемъёс
- Ижкарысь дано муртъёс
- Ижкар Думаысь депутатъёс
- Удмурт Элькунысь Кун премилэн лауреатъёсыз
