Папи гурт
| Бырем гурт | |
| Папи гурт | |
|---|---|
| 57°01′05″ с. ш. 52°21′32″ в. д.GЯO | |
| Кун | |
| Мукет | |
| Бырон дырыз | 1979 ар |
|
|
|
Папи — Удмурт Элькунысь Ува ёросысь бырем гурт. Интыяськемын вал Увалэсь 16 иськемлы но Бадӟым Каркалай гуртлэсь 2 иськемлы палэнын, Калёгурезьлэн уйпал бамаз. Гурт котырысь кык ошмесъёс огазеяськыса, Папи шурлы пӧрмизы. Шурлэн нимызъя гуртлы ним сётӥзы.
Историез
Нырысьсэ татчы 1843-тӥ арын Тукля воршудысь удмуртъёс — Сапаровъёс, Зубаревъёс Ляминъёс но Устиновъёс интыяськизы. Генеральной межевание ортчытэм бере, 1870-тӥ арын, гуртлы 477 десятина музъем висъязы.
Гуртэз шундыпуксён, шундыӝужан но лымшор палъёстӥ лудъёс котырто. Соос Папиысь мукет матысь гуртъёсъя нимамын: Вамьяпал, Папилуд (Каркалайпал), Тукляпал. Гуртысен уйпаллань интыяськем нюкъёсын турнан но пудо возён интыос вал — Лопшась, Бадӟым Еренюк, Пичинюк, Мурнюк. Папи шур дурын нялтас, армесын пыш но етӥн чӧлтылӥзы, соин ик та интыез Пышты шуыса нимазы.
1885-тӥ арын гуртын 17 корка лыдъяськиз. Та дыре кылдытэм кык ульчаем планировка трос аръёс ӵоже вошъяськытэк улӥз. Урамлэн шундыӝужан палыз Валпал нимаськиз, шорез — Зубарвадес (Зубаревъёслэн кӧня ке корказы отын вал), шундыпуксён палыз — Ограбер (Аграфена нимъя). Ульча пумъёс кыкналасянь капкаосын пытсаськылӥзы. Гурт котырысь Кызо нюлэсын Пудошай вал. Та нюлэсын ик вашкала выжыосты буре вайылыса вӧсяськылӥзы. Берлогес та ужрад Валсётем — огъя гурт праздниклы пӧрмиз.
Папиын вуко ӧй вал, соин ик тысь изылӥзы Итчи-Вамья гуртын. Уйпалан, нюръёс сьӧрын, вуж пужым нюлэсын эгыр сутӥзы но сир поттӥзы. Соосты Иж заводэ келяллязы.
1920-тӥ арын гуртын 31 корка но 205 улӥсез вал, ваньмыз — удмуртъёс. Сельсоветъёс кылдэм бере Папи гурт Мушковай сельсоветэ пыртэмын вал. 1933-тӥ арын «Удмурт» колхоз кылдӥз. Гуртын ыж но вал гидъёс сяна, мукет бадӟым фермаос но пудо гидъёс ӧй вал. Колхоз скалъёсты но парсьёсты улӥсьёслэн гидъёсазы возьылӥзы. Сергей Ляминлэн кеносаз вузкаронни интыяськемын вал. Морозовъёслэн вить борддоръем коркаязы — медпункт. Вал на колхоз пасекаос но нимаз муш утисьёслэн мушбакчаоссы. Шур дурынгес ик кебит сылӥз. 1944-тӥ арын Папиын начальной школа усьтӥськиз, сое колхоз контораен ӵош одӥг корка интыязы. Одӥг классын ог 10-15 дышетскисьёс дышетскизы.
Ижкарысен Уваозь чугун сюрес лэсьтонэн сэрен огдышем улон куашканы-воштӥськыны кутскиз. 1940-тӥ аръёсын тросэз гурт калык Каркалай леспромхозын сик кораз. 1950-тӥ арын Папи гурт Азин нимо колхозлэн бригадаез луиз. Колхоз кивалтэт Каркалай гуртын интыяськиз. Соин ик отчы пудоез келязы. Тросэз егитъёс гуртысь кошкыны кутскизы. 1959 арын татын 137 улӥсь гинэ кылиз.
1963-тӥ арын пудо вордонъя совхоз «Увинский» кылдытэмын вал. Кивалтэт центрлэсь 35 иськемлы палэнэ интыяськем гуртысь улӥсьёс Бадӟым Каркалае, Увае, собере Казахстанэ, Улӥ Поволжьее кошкылӥзы. 1965-тӥ арын гуртысь берпум улӥсьёс — Устиновъёслэн но Дмитрий Муравьёвлэн семьяоссы кошкизы. Документъёсъя Папи гуртэз 14 ар улыса гинэ быдтӥзы — 1979 арын 27-тӥ толсуре.