Кубыз (сиосын инструмент)

Википедиысь материал

Кубыз — скрипкалэн удмурт калык вариантэз. Шудо ал вылэ пуктыса. Азьвыл сое киын лэсьтылӥллям, али фабрикаын лэсьтэм скрипкаос кутӥсько.

Удмурт кылэ кубыз кыл тюрк кылысь вуэмын: кылсярысь, казахъёс асьсэлэсь одӥг пуллэсь вӧлэм скрипказэс комуз, кобуз кылъёсын пусъё, крашиньёс ымкрезез (варганэз) кубыз шуо. Со кыл ик мукет калыкъёсын но асэстэмын: поръёс скрипказэс ия-ковыж шуо, мадьяръёслэн нош koboz кылзы ньыль яке тямыс езо крезьгуро инструментэз возьматэ.

Калык этимологияя «та кыл кыклы люкиське. „Ку“ со кыӵе ке пӧйшурлэн куэз; „быз“ золтэм езлэн куараез. Вашкала дыръя куэз векчи лемта кадь вандылыса, позыръяло но пул борды золтыса шудо вылэм. Соин ик сыӵе „бызгетэменыз“ сэрен шудонлы „кубыз“ ним понӥлям» (Кузебай Гердкытысь со цитата басьтэмын?).

Поръёслэн ия-ковыжзы, удмуртъёслэн кубыззы выллем ик, нырысь-валысь одӥг пулэсь вӧлэм кык езо крезьгуро инструмент вылэм, 1930-тӥ аръёсы соин ал вылазы пуктыса шудылӥллям (берло сое фабричной скрипка воштэм). Сыӵе ик скрипказы чувашъёслэн но вылэм, шудон манерзы но удмуртъёслэн выллем ик. Мордваос скрипказэс гарьзе, стрепка, кайга шуиллям. Хантъёслэн но мансиослэн одӥг езо вӧлэм нин-юх нимо крезьгуро инструментсы вань. Шор дауръёсы ӟучъёслэн но формаезъя ву шапыклы укшась одӥг пулэсь вӧлэм скрипказы гудок шуыса нимаськем. Нош коми калыклэн си-гудӧк нимо скрипкаез вылэм.

Кубыз трос аръёс чоже вунэтэмын вал. Берло аръёсы нимысьтыз кубызэн шудон амалъёсты но гуръёсты калленэн бичаны кутскизы. Анастасия Петрова но Миклош Деметер (Печ университет, Венгрия) 1998-тӥ арын Татарстанэ но Марий-Элэ ветлыса, пересь усточиосты шедьтӥзы. Миклош выль кубызъёс лэсьтыны дышетскиз, быгатыса ачиз шудиз. «Эктон корка» студиысь Алексей Кузнецов та ужез азинтиз. Али кубызэн трос коллективъёс шудо ини (нимъёссы?).