Лида

Википедиысь материал
Кар
Лида
бел. Ліда
Lida Montage (2017).jpg
Флагез[d] Гербез[d]
Флагез[d] Гербез[d]
53°53′14″ с. ш. 25°18′10″ в. д.GЯO
Кун
Историез но географиез
Кылдэмын 1323
Нырысьсэ пумиське 1323
Быдӟалаез 50 км²
Шор интыезлэн ӝуждалаез 158 ± 1 но 144[1]
Часовой поясэз UTC+3:00[d]
Улӥсез
Улӥсез
Цифровой идентификаторъёс
Телефон кодэз 1561
Почта индекс 231300
Автомобиль кодэз 4
lida.by
Возьматоно/ватоно картаосты
Лида на карте
Лида
Лида
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлъёс РувикиМедиа пушкын
«Лида» кунокуа
Курган Бессмертия вӧзысь парк

Ли́да (бел. Ліда, лит. Lyda, пол. Lida) — Белоруссилэн шундыпуксён палысьтыз кар. Гродно улосысь бадӟым промышленной центр, Лида ёрослэн шоркарез.

Интыяськемын Гродно улослэн шорсюлмаз. Лида дорысен Польшаен кунгожозь — 120 иськем, Литваен — 35 иськем, Гродно дорозь — 110 иськем, Вильнюсозь — 100 иськем, Минскозь — 164 иськем. 2013-тӥ арын 1-тӥ толшоре Лидаын улӥсьёслэн лыдзы 99 976 вылэм.

Историез

Лида 1323-тӥ арын кылдытэмын вал шуыса лыдъяське. Но Теодор Нарбут историк гожъямъя, Лида 1180-тӥ арын кылдӥз но Дайнов княжествое пыриз.

Карысь улӥсьёсты бигеръёслэсь но тевтон рыцарьёслэсь утён вылысь, 1323-тӥ арын кык шуръёс — Лидея но али куасьмон калэ вуэм Каменка — огазе луон интыын, Гедимин Быдӟым Литва Князь Лида замок пуктӥз, со секыт дыръёсы ватӥз карын улӥсьёсыз. Вашкала вакытъёсысь замок асьме дырозь возиськиз но та дыре Лидалэн символэз луэ. XIV—XVI дауръёсы Лида Литва Быдӟым Княжествоысь одӥгез бадӟым каръёс пӧлысь вал.

1795-тӥ арын Лида Росси империе пыриз. Совето-поляк ож (1919-тӥ-1921-тӥ аръёсы) бере Польшае пыриз.

Нимызлэн кылдэмез

Карлэн нимыз кылдэ балтийской lyda бордысь — корам нюлэс интыын утялтэм бусы.

Улӥсьёсыз

2010-тӥ арлэн даннойёсызъя, Лидаын 105 600 улӥсез лыдъяськиз. Соос пӧлын: 44,2 % — белорусъёс, 38,3 % — полякъёс но 14 % — ӟучъёс. Карын уло огъя 50-лэсь уно выжыосысь калыкъёс. XX даурлэн шорозяз отын тросгес еврейёс вылӥллям, 1897-тӥ арын отын 5 294 еврейёс улӥллям (9 323 улӥсьёс пӧлысь — 57 %); 1939-тӥ арын — 5 419 еврейёс; оккупация дыръя, 1941-тӥ арын 27-тӥ июньысен 1944-тӥ арын 9-тӥ июлёзь, Лидаын но Лида ёросын 25 149 мурт быдтэмын вал.

Экономикаез

Лидаын ужало 33 пӧртэм предприятиос: химической, сиён-юон, машина поттонъя, металлэн но пуэн ужанъя, электротехнической но мукет.

Валэктонъёс