Физкультурниклэн нуналыз

Википедиысь материал
Физкультурниклэн нуналыз
Баку 1920-тӥ аръёсы. Физкультурниклэн нуналыз
Баку 1920-тӥ аръёсы. Физкультурниклэн нуналыз
Типез Ӧнер праздник
Валатонэз спортэз но таза улонэз вӧлмытон
Пусъё арлы быдэ
Дырыз гудырикошконлэн кыкетӥ кӧснуналаз
Логотип РУВИКИ.Медиа Медиафайлъёс РувикиМедиа пушкын

Физкультурниклэн нуналыз ӟуч: Де́нь физкульту́рника — ӧнер праздник. Россиын гудырикошкон толэзьлэн кыкетӥ кӧснуналаз пусйиське. Юнматэмын 1939-тӥ арын, сӥземын спортсменъёслы, тренеръёслы, физкультурая дышетӥсьёслы но спортэн вырисьёслы. Пусъён нуналыз юнматэмын СССР-ысь Вылӥ Кенешлэн Президиумезлэн 1980-тӥ арын 1-тӥ коньывуонэ поттэм «Праздникъёс но буре ваён нуналъёс сярысь» 3018-Х№ номеро Косэтэз вылэ пыкиськыса[1].

Праздник уката зол вӧлмиз совето вакытлэн нырысетӥ дасаръёсаз, 1920-тӥ — 1930-тӥ аръёсы, Ювеналлэн: «В здоровом теле — здоровый дух» лозунгез улсын.

Историез

Физкультурниклэсьь нуналзэ юнматӥз СССР-ысь Калык Комиссаръёслэн Кенешез, 1939-тӥ арын спортэз но таза улонэз калык пӧлын вӧлмытон понна. Нырысьсэ та нуналэз пусйизы 18-тӥ пӧсьтолэзе, собере солэн нуналыз арысь аре вошъяськылӥз. 12 ар ортчыса, сое гудырикошконлэн кыкетӥ кӧснуналаз берентӥзы.

СССР-ын спорт паськыт вӧлмиз, соин валче кылдӥзы спортъя пӧртэм огазеяськонъёс, кылсярысь, «Динамо» но «Спартак», озьы ик Ужлы но обороналы дась (ГТО) комплекс. Ялан сямен ортчылӥзы Спартакиадаос но вожвылъяськонъёс.

Физкультурниклэн нуналыз трос калыкъем праздникен лыдъяське но Россиысь тросаз гкаръёсын пусйиське. Спортлы сӥзем ужрадъёс пӧртэм арлыдъем муртъёслы чакламын, кылсярысь, школаын дышетскисьёслэн огъяросси вожвылъяськонзы но Россиысь пенсионеръёслэн спартакиадазы но мукет. Арлы быдэ шаерамы 700-лэсь трос спорт ужрадъёсы 80 миллион пала адями пыриське[2][3].

2024-тӥ арын Россиын Физкультурниклэн нуналыз 10-тӥ гудырикошконэ, трос пӧртэм спорт ужрадъёс улсын пусйиськоз. Праздникез пусъёзы физкультурая дышетӥсьёс но спортэн вырись муртъёс[4].

Сям-йылолъёс

СССР-ын та праздник спортсменъёслэсь вормонъёссэс возьматон нуналлы пӧрмиз. Та нуналэ чемпионатъёсын но ӵошатсконъёсын вормисьёсты данъян ужрадъёс сяме пыӵазы. Тужгес синмаськымон ужрад луиз физкультурникъёслэн бадӟым парадзы, отчы быдэс шаерысьтымы 45 сюрс пала адями пыриськиз. Нырысетӥез парад ортчиз Горд площадьын, собере «Динамо» стадионын.

Туала Россиын Физкультурниклэн нуналаз усьтӥськыло выльёсыз ялан ужась но сезонной спорт площадкаос, паркъёсын ӝӧквыл теннисъя турниръёс, мини-футболэн шудонъя ӵошатсконъёс, эстафетаос ортчыло, нош фитнес-клубъёсын быдэс сезонлы билет утон ужрадъёс радъясько, гозы кысканъя, армрестлингъя но трос мукет кабъёсъя ӵошатсконъёс ортчо. Та нуналэ ӧнерчи-спортсменъёсты гинэ ӧвӧл, физкультурая дышетӥсьёсты но, тренеръёсты но, ваньзэс таза улонэ кыстӥськись муртъёсты ӟечкылало[5].

Тунсыко зэмослыкъёс

• Спорт секыт мылкыдэз вормыны юрттэ. Физической упражнениос лулсӧр сӧзнэтэз либато, эндорфин поттонэз умоято, саклыкез мукет ӧре выжтыса, депрессивной асшӧдонлыкез палэнто.

Омыр кый — Таиландын спортлэн ӧнерлыко кабез лыдъяське[6][7].

• Вашкала Грециын олимпи атлетъёс чапчара гольык ӵошатскылӥллям. Вань олимпи ӵошатсконъёс озьы ик гольыкен ортчылӥзы. Туала «гимнастика» кыл вашкала грек кыл бордысь потэмын ― «gymos» «гольык» шуэмез возьматэ.

СССР-ын, физкультурно-спортивной комплекслэсь нормазэ лэсьтэм понна, ГТО гадьпус сётъяллязы. Та аббревиатура «Ужлы но обороналы дась» шуэмез возьматэ. 2014-тӥ арын Россиын ГТО гадьпусэн пусъён сямез берентӥзы. Куд-ог вузъёсы дышетскыны пырыку, абитуриентъёслы та гадьпус понна ватсаса баллъёс сёто[8][9].

Озьы ик учке

Валэктонъёс